Czy Crowdfunding może zrewolucjonizować dostęp do wymiaru sprawiedliwości?

July 18, 2019
Market

Crowdfunding opiera się na założeniu, że łatwiej jest pozyskać wielu ludzi, którzy wniosą niewielki wkład niż kilku ludzi, których wkład będzie duży.

Kiedy myślimy o crowdfundingu, często pierwszą rzeczą, która przychodzi nam na myśl, jest finansowanie produkcji zegarka high-tech, czy krótkometrażowego filmu.

Być może korzystanie z crowdfundingu w celu zebrania funduszy na obronę swoich praw przed sądem albo wsparcie sprawy, która ma dla nas istotne znaczenie nie jest intuicyjne. Jednakże taki sposób finansowania procesów może zrewolucjonizować sposób, dostępu do sprawiedliwości (nie w ujęciu filozoficznym lecz państwowym).

Problem dostępu do wymiaru sprawiedliwości

Pojęcie uniwersalnego dostępu do wymiaru sprawiedliwości jest raczej aspiracyjne niż realistyczne. W praktyce podmioty dysponujące większymi zasobami mają de facto większy dostęp do wymiaru sprawiedliwości (w postaci np. możliwości zaangażowania większej grupy prawników).

Dla wielu jednak sama myśl o ponoszeniu kosztów pomocy prawnej prowadzi do wniosku, że nie warto iść do sądu, bo po prostu jest to zbyt drogie. A w przypadku przegranej - ryzykowne, bo wiąże się z utratą zaangażowanych środków.

Problem ten może mieć rozwiązanie technologiczno-ekonomiczne oferowane przez aplikacje crowdfundingowe. Chociaż finansowanie społecznościowe nie jest remedium, które  zapewni powszechny dostęp do wymiaru sprawiedliwości, ale może skutecznie stymulować społeczeństwo.

Przykładem takiego stymulującego działania jest kampania TIME'S UP Legal Defense Fund GoFundMe, która rozpoczęła się w grudniu 2017 roku i zebrała ponad 24 miliony dolarów. Kampania ta służy jako swego rodzaju fundusz, z którego można na zasadzie indywidualnej czerpać środki na finansowanie spraw dotyczących molestowania seksualnego.

Jak działa crowdfunding

Crowdfunding, polega na pozyskiwaniu pieniędzy na projekt lub przedsięwzięcie poprzez zbieranie niewielkich datków od wielu osób, co sprawia, że koszt jednego źródła finansowania jest bardzo niski.

Crowdfunding składa się zazwyczaj z trzech elementów:

1) osoba proponująca projekt;

2) osoby, które chcą sfinansować projekt;

3) platforma do rozpowszechniania informacji i obsługi transakcji pieniężnych (Kickstarter, Ulule).

Spośród różnych form crowdfundingu, najbardziej znany jest zapewne ten, oparty na systemie nagrody. W przypadku finansowania społecznościowego opartego na nagrodach, potencjalni sponsorzy są zachęcani do wnoszenia wkładu w zamian za bonifikatę, zazwyczaj związaną z finansowanym projektem (np. dedykowana edycja sfinansowanej książki).

Jeśli kiedykolwiek widziałeś lub słyszałeś o kampanii na rzecz rodziny, która ucierpiała na skutek klęski żywiołowej lub innej tragedii osobistej, był to najprawdopodobniej przykład finansowania społecznościowego opartego na darowiznach. Wspierający finansowanie społecznościowe oparte na darowiznach oferują wpłaty bez obietnicy jakiegokolwiek prezentu lub nagrody.

Obawy etyczne przy finansowaniu spraw prawnych

Promowanie kampanii crowdfundingowej w sprawach prawnych wiąże się głownie z istotnymi problemami natury etycznej. Tajemnica zawodowa jest znakiem rozpoznawczym zawodu prawnika. Z drugiej strony, aby zachęcić potencjalnych darczyńców do finansowania, należy podzielić się z nimi szczegółowymi informacjami na temat sprawy.

Tradycyjną metodą promowania kampanii crowdfundingowej jest zwrócenie uwagi jak największej liczby osób. Najczęściej wykorzystywanym narzędziem crowdfundingu są zatem media społecznościowe.

Jeśli szczegóły konkretnej sprawy mają charakter wrażliwy lub jeśli klient po prostu nie chce ich powszechnie ujawnić, to powstanie konflikt. Potrzeba zachowania poufności może wykluczyć zastosowanie tradycyjnej taktyki crowdfundingowej.

Istotną jest też kwestia niezdefiniowanej "rozsądnej opłaty". W sytuacji, w której sprawa prawna jest finansowana z crowdfundingu, a uzyskana kwota przekracza poniesione wydatki związane z obsługą prawną, kancelaria nie powinna zachowywać nadwyżki. Zwrot pozostałych funduszy w sposób uczciwy i sprawiedliwy może okazać się jednak problematyczny. Nie wiadomo właściwie komu należałoby zwrócić środki.

Istnieją zatem szczególne kwestie etyczne, które wynikają z wszelkich form finansowania przez strony trzecie. Kwestie te zostały poruszone w zasadzie modelowej American Bar Association - ABA 1.8(f), która przewiduje, że prawnicy mogą przyjmować finansowanie przez osoby trzecie tylko i wyłącznie za zgodą klienta i przy założeniu, że priorytetem jest klient, a nie finansujący. W związku z tym, strona trzecia może nie uzyskać dostępu do informacji poufnych, nawet jeśli są one podstawą decyzji o przekazaniu środków.

Jeśli poufność jest problemem, lub jeśli klient po prostu nie chce publicznie ujawniać swoich problemów prawnych, prywatne kampanie mogą być również prowadzone za pomocą platformy finansowania społecznościowego dostosowanej do procesów sądowych, takiej jak CrowdJustice.com lub GroupFundLegal.com. Aplikacje te utrzymują poufność wszystkich próśb i ogłoszeń.

Takiego typu aplikacje oparte na ekonomii podziału rozdrabniają koszty opłat związanych ze sporem sądowym pomiędzy wiele osób, dzięki czemu opłaty prawne są przystępne cenowo, jednocześnie nie tracąc z pod uwagę etyczne ograniczenia związane z praktyką prawa.

Potencjał crowdfundingu sporów w Polsce

Na tym etapie crowdfunding sporów sądowych nie jest jeszcze obecny na naszym podwórku. Wiele wskazuje jednak na potencjał takiego rozwiązania, szczególnie w sprawach, które cieszą się dużym zainteresowaniem społecznym. Przykładem takiej potencjalnej sprawy może być walka z warszawskim smogiem, czy działania organizacji ekologicznych przeciwko degradacji środowiska. Patrząc zaś na popularność zbiórek charytatywnych organizowanych na zasadzie crowdfundingu można przypuszczać, że również finansowanie działań w zakresie dochodzenia praw przed sądem będzie cieszyć się zainteresowaniem darczyńców.  

Jaka inna kategoria sporów sądowych skorzystałaby z crowdfundingu? Zapraszam do sugestii w komentarzach !

Roman Kaczynski

I assist law firms and in-house legal departments in their digital transformation.

My legal education, complemented by practical experience in different legal tech companies and by various training courses in innovation management, allows me to identify the needs of lawyers and their clients and thus implement or create technological and organisational solutions adapted to the new realities.

Experienced in change management related to transformation programs (stakeholder assessment, change impact analysis, organization design, communication planning, training support).

Related Posts